Somut ve somut olmayan kültürel değerlerin bilinmesi, korunması ve sürdürülebilirliğinin

sağlanması, toplumların kültürel miraslarını gelecek nesillere aktarabilmesi için önemlidir. Bu

değerler, bir toplumun tarihini, kimliğini, yaşam tarzını ve sosyal yapısını yansıtır. Somut kültürel

değerler; tarihi yapılar, anıtlar, arkeolojik alanlar gibi fiziksel varlıklardır. Somut olmayan kültürel değerler ise gelenekler, görenekler, el sanatları, müzik, dans gibi topluma özgü manevi unsurlardır. Bu değerlerin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması, koruma çalışmalarının yanı sıra, toplumun bilinçli bir şekilde bu eserleri sahiplenmesi, tanıması ve aktarması ile gerçekleşebilir. Bu sebeple, dijital arşivleme çalışmaları kültürel mirasın korunması ve sürdürülebilirliği açısından oldukça önemlidir. Dijital teknolojiler sayesinde hem somut hem de

somut olmayan kültürel miras ögeleri ayrıntılı bir şekilde kaydedilebilir, saklanabilir ve kolay erişimle geniş kitlelere ulaştırılabilir.

​

Amasya Yalıboyu Evleri, kentin tarihi dokusunun bir parçasıdır, bu geleneksel evlerin mimari özellikleri, koruma yöntemleri ve dönüşüm süreçleri birçok çalışmaya konu olmuştur.

 

Çalışmalar, bu evlerin mimari tipolojilerini analiz etmekte ve korunması için çevresel faktörlerle uyumlu stratejiler önermektedir. Araştırma kapsamında, Amasya Yalıboyu Evleri’nin ırmak yönündeki cephelerinin tarihi süreçteki değişimlerini analiz etmek amacıyla arşiv araştırması yapılarak geçmiş durumu ve değişimleri incelenmiş, mevcut durumunu belgelemek için sahaçalışmalarından yararlanılarak kapsamlı bir veri seti oluşturulmuştur. Proje kapsamında yürütülen saha çalışmaları dahilinde, 19.06.2025 tarihinde yapıların mevcut durumları fotoğraflanarak belgelenmiş, panoramik görüntüler elde edilmiş ve cephe elemanlarına ilişkin detaylı incelemeler yapılmıştır. Yapıların ada ve parsel numaralarıyla birlikte güncel fiziki durumlarını gösteren fotoğraflar ve mimari özellikleri web sayfamızda dijital bir görsel katalog olarak sunulmuştur.

​

Bu çalışma, kültürel mirasın korunması ve araştırmacılar için kolay erişilebilir bir kaynak yaratma amacı taşımaktadır. Bu proje, Amasya Yalıboyu Evleri gibi kültürel miras öğelerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından geniş çapta bir etki yaratmayı hedeflemektedir. Yerel halk, araştırmacılar ve uzmanlar için oluşturulacak dijital arşiv, kültürel miras bilincini artırarak, mimari değerlerin korunmasına yönelik farkındalık yaratmayı amaçlamaktadır. Bu açık erişimli veri tabanı sayesinde, güncel verilere ve tarihsel değişimlere

dair bilgilerin paylaşımı sağlanacaktır. Proje, sürdürülebilir koruma stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunarak hem yerel paydaşlar hem de akademik çevrelerde kültürel mirasa yönelik ilgiyi artıracak bir araç olarak kullanılabilir.

​

Araştırma Yaklaşımı ve Kodlama Sistemi

Amasya Yalıboyu yerleşiminde, Yeşilırmak kıyısına bitişik adalarda toplam 91 parsel bulunmaktadır. Bu parseller üzerinde güncel durumda konutlar, boş alanlar ve anıtsal yapılar yer almaktadır.

Bu çalışma, Yalıboyu Evleri olarak adlandırılan konutların cephe değişimlerini incelemeyi amaçlamakla birlikte, parseller üzerinde geçmişte var olmuş ya da gelecekte inşa edilebilecek yapıları da kapsayacak şekilde parsel ölçeğini temel alan bir yaklaşımla kurgulanmıştır. Bu nedenle her bir parsel, zamansal değişimleri izlemeye imkan veren sabit bir çerçeve olarak ele alınmıştır.

Web sitesinde ve veri tabanında, 91 parsele karşılık 91 adet sabit çerçeve oluşturulmuştur. Parseller üzerinde yer alan yapıların zaman içinde değişebilmesi, parsellerin birleşmesi ya da boşalması gibi durumlar, bu çerçeveler aracılığıyla izlenebilmektedir.

Alan içerisinde bazı parsellerin birleştirilerek tek bir yapı haline getirildiği, bazı boş alanların ise birden fazla parselin birleşiminden oluştuğu görülmektedir. Bu tür mekansal değişimlerin gelecekte de izlenebilmesi amacıyla esnek ve sürdürülebilir bir kodlama sistemi geliştirilmiştir.

​

Durum (Statü) Kodları

Her bir çerçeve, parselin güncel durumunu tanımlayan bir statü kodu ile ifade edilmiştir:

• K – Konut: Güncel durumda konut işlevi/görünümü taşıyan yapılar

• B – Boş / Arsa: Yapılaşma bulunmayan veya yıkım/yangın gibi nedenlerle günümüzde boş durumda olan parseller

• A – Anıtsal: Cami ve hamam yapıları (değişmez referans noktaları)

• M – Birleşmiş: Başka bir parsel ile birleşmiş parseller

Bu çalışmada yapıların güncel kullanım biçimleri (otel, restoran vb.) ikincil bir veri olarak değerlendirilmiş; ana sınıflandırma, yapıların cephe özellikleri ve konut tipolojisi üzerinden yapılmıştır. Bu kapsamda, özgün ya da yeniden inşa edilmiş olup konut tipolojisini yansıtan ve günümüzde farklı işlevlerle kullanılan yapılar, cephe karakteri bakımından konut olarak ele alınmıştır.

Bu çalışmada kullanılan kodlama sistemi, Yalıboyu yerleşimine ait parsel ve yapıların tanımlanmasını amaçlamaktadır. Örneğin YB-14-K kodu; Yalıboyu (YB) yerleşiminde yer alan 14 numaralı çerçeveyi ve bu çerçevede güncel durumda konut işlevi/görünümü taşıyan bir yapıyı ifade etmektedir.

Bu yapı sayesinde Yalıboyu yerleşiminin mekansal sürekliliği, yapılaşma dinamikleri ve cephe değişimleri zamansal olarak izlenebilmekte; çalışma hem belgeleme hem de gelecekte yapılacak araştırmalar için açık ve geliştirilebilir bir dijital arşiv sunmaktadır.